Rynek sztuki jest dziś bardziej globalny niż kiedykolwiek wcześniej. Dzieła podróżują między krajami, trafiają z prywatnych kolekcji do muzeów, a aukcje online pozwalają kupować i sprzedawać prace z dowolnego miejsca na świecie. Jednak wraz z otwartością rynku rośnie liczba obowiązków prawnych i ryzyk, od kwestii zezwoleń eksportowych po odpowiedzialność za nielegalny obrót dobrami kultury.
Międzynarodowy obrót dziełami sztuki nie jest wyłącznie kwestią biznesową, a dotyczy również ochrony dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego. Każde państwo ma obowiązek dbać o to, by jego dobra kultury i przyrody nie były nielegalnie wywożone lub niszczone. Dlatego kluczową rolę odgrywają międzynarodowe konwencje – przede wszystkim CITES, UNESCO (1970) i UNIDROIT (1995).
CITES (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) dotyczy obrotu dziełami wykonanymi z materiałów pochodzących od gatunków zagrożonych, takich jak:
Przed wywozem lub przywozem takiego obiektu konieczne jest uzyskanie zezwolenia CITES, wydawanego przez właściwy organ administracyjny. Brak pozwolenia może skutkować zatrzymaniem dzieła na granicy lub jego konfiskatą.
Konwencja UNESCO z 1970 roku zobowiązuje państwa do przeciwdziałania nielegalnemu wywozowi dóbr kultury oraz do współpracy przy ich zwrocie. Obejmuje ona m.in. zabytki, dzieła sztuki, artefakty archeologiczne i przedmioty o wartości religijnej. W Polsce konwencja została wdrożona ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Państwa-strony konwencji mają obowiązek:
Konwencja ta uzupełnia postanowienia UNESCO, regulując kwestie zwrotu skradzionych lub nielegalnie wywiezionych dzieł sztuki w relacjach między osobami prywatnymi (np. kolekcjonerami). Dzięki niej możliwe jest dochodzenie roszczeń o zwrot dzieła nawet po latach, jeśli zostanie udowodnione, że pochodzi z nielegalnego źródła.
Nie zawsze. W przypadku obiektów uznanych za zabytki lub posiadających szczególną wartość historyczną konieczne może być uzyskanie pozwolenia na wywóz od właściwego organu, np. konserwatora zabytków.
Zakup dzieła sztuki za granicą jest co do zasady legalny, jednak nabywca powinien upewnić się, że obiekt nie pochodzi z nielegalnego źródła oraz że jego wywóz z kraju pochodzenia był zgodny z lokalnymi przepisami.
Jeżeli dzieło zawiera materiały pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego, takie jak kość słoniowa, egzotyczne drewno czy koralowiec, może podlegać regulacjom CITES. W takim przypadku konieczne jest uzyskanie odpowiednich zezwoleń eksportowych lub importowych.
Tak. Na podstawie konwencji UNESCO lub UNIDROIT państwo może dochodzić zwrotu dzieła sztuki, jeżeli zostało ono nielegalnie wywiezione lub skradzione.
Najczęstsze ryzyka to zakup obiektu pochodzącego z nielegalnego źródła, brak wymaganych zezwoleń eksportowych lub naruszenie przepisów dotyczących ochrony gatunków zagrożonych (CITES).
Aukcje online ułatwiają handel dziełami sztuki na rynku globalnym, ale nie zwalniają uczestników z obowiązku przestrzegania przepisów dotyczących eksportu zabytków, podatków czy ochrony dziedzictwa kulturowego.
W międzynarodowym obrocie dziełami sztuki liczy się nie tylko wrażliwość estetyczna, ale także świadomość prawna.
Znajomość regulacji dotyczących eksportu zabytków, konwencji międzynarodowych oraz procedur celnych pozwala uniknąć poważnych problemów prawnych i finansowych.
Dobrze przygotowany nabywca to bezpieczny nabywca, a świadomość prawna jest dziś jednym z najważniejszych elementów odpowiedzialnego kolekcjonowania sztuki.
Protecting the Value of Art – bo sztuka zasługuje na ochronę, także prawną.
Zespół GP Art Law
Realizacja: Proformat
