Autentyczność dzieła sztuki stanowi jego fundament wartości, nie tylko estetycznej, ale przede wszystkim rynkowej i prawnej. Nawet najpiękniejszy obraz traci sens, jeśli okazuje się kopią lub falsyfikatem. W świecie, w którym fałszerstwa potrafią zwieść największych ekspertów, pytanie o odpowiedzialność za autentyczność dzieła staje się jednym z najważniejszych dla kolekcjonerów, galerii i domów aukcyjnych.
Zgodnie z kodeksem cywilnym, sprzedawca odpowiada wobec kupującego za zgodność sprzedawanego dobra z umową, a więc również za jego autentyczność. Jeżeli okaże się, że dzieło jest falsyfikatem, kupujący może żądać:
Co istotne, nawet jeśli sprzedawca działał w dobrej wierze, nie wiedząc o fałszerstwie, jego odpowiedzialność cywilna nadal istnieje. Wyjątkiem może być sytuacja, gdy strony wyraźnie w umowie wyłączą rękojmię – co bywa spotykane przy sprzedaży dzieł na rynku wtórnym.
Domy aukcyjne i galerie, choć często zastrzegają w regulaminach, że nie gwarantują autentyczności, w praktyce są postrzegane jako profesjonaliści rynku sztuki. Sąd może uznać, że ponoszą one zwiększoną odpowiedzialność zawodową – jeśli w wyniku ich zaniedbania (np. braku rzetelnej weryfikacji lub powołania niewiarygodnego eksperta) doszło do wprowadzenia kupującego w błąd. Dlatego tak istotne jest, by instytucje rynku sztuki posiadały wewnętrzne procedury due diligence oraz korzystały wyłącznie z opinii renomowanych specjalistów.
Eksperci i rzeczoznawcy, którzy sporządzają opinie o autentyczności, mogą odpowiadać cywilnie za szkodę, jeśli ich ekspertyza okaże się błędna, a klient poniesie straty finansowe w oparciu o ich opinię.
W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy działali z rażącym niedbalstwem, możliwa jest nawet odpowiedzialność karna.
Na rynku sztuki wartość dzieła nie wynika wyłącznie z jego walorów artystycznych, lecz także z dokumentów, które za nim stoją. Certyfikaty, opinie i ekspertyzy mają potwierdzać autentyczność, jednak ich rola i wiarygodność wciąż budzą wiele wątpliwości.
Ekspertyza dzieła sztuki to szczegółowa analiza przeprowadzana przez specjalistów: historyków sztuki, konserwatorów, chemików, a czasem także archiwistów. Obejmuje ona:
Profesjonalna ekspertyza powinna zawierać fotografie, numerację, datę sporządzenia oraz podpis eksperta. Brak tych elementów może podważyć jej wiarygodność.
Certyfikat autentyczności to dokument o charakterze deklaratywnym, wystawiany przez:
Certyfikat powinien zawierać:
Fałszerstwa dotyczą nie tylko samych dzieł, ale również ich dokumentacji. Na rynku pojawiają się fałszywe certyfikaty, pieczęcie i podpisy ekspertów, które mają legitymizować nieautentyczne prace. Dlatego każdy certyfikat powinien być zweryfikowany co do źródła pochodzenia warto sprawdzić, czy ekspert jest uznany, a jego opinie są publikowane i cytowane w literaturze fachowej.
Wartość dzieła sztuki nie tkwi jedynie w jego estetyce, lecz przede wszystkim w zaufaniu, że jest ono prawdziwe. Autentyczność stanowi o sensie całego rynku sztuki – wpływa na jego wiarygodność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu.
Protecting the Value of Art – bo sztuka zasługuje na ochronę, także prawną.
Zespół GP Art Law
Realizacja: Proformat
